Hooggevoelig, wat is dat?

De term ‘hooggevoelig’ of ‘hoogsensitiviteit’ werd in de jaren negentig geïntroduceerd door de Amerikaanse psychologe Elaine Aron. Ze noemt twee aspecten kenmerkend voor een hoogsensitief kind: ‘de neiging veel op te merken’ en ‘diep te reflecteren alvorens te handelen’ (Het hoogsensitieve kind, 2004, p.23). Haar bevindingen werden nogal lauw ontvangen, ook omdat er te weinig wetenschappelijke onderbouwing te vinden was. Toch is zij verder gegaan met het uitvoeren van diverse studies en onderzoeken om deze specifieke eigenschap onder de aandacht te brengen. Inmiddels is het een bekend fenomeen en wordt er veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan.

Hooggevoeligheid is een karaktereigenschap, een persoonskenmerk en dus geen ziekte of (gedrag)stoornis. Het is aangeboren en vaak is ook één van de ouders hooggevoelig. Het komt voor bij ongeveer 15-20% van de bevolking. In een klas van 30 leerlingen, kunnen er dus ca. 5-6 hoogsensitieve kinderen (HSK) zitten. Iemand die hooggevoelig is, beleeft de wereld op een intensere manier en is beter in staat om nuances aan te voelen die anderen over het hoofd zien. Vanwege het ontbreken van een ‘filtersysteem’ in de hersenen, die personen zonder hooggevoeligheid wel hebben, komen prikkels en externe stimuli op elk moment binnen en worden diepgaander verwerkt. Het zenuwstelsel is veel gevoeliger. Wanneer op school bijvoorbeeld verteld  wordt over een flinke storm in Frankrijk waarbij er bomen zijn omgevallen en op auto’s terecht gekomen waardoor iemand is overleden, denkt het kind daar diep over na en betrekt het gebeuren op zijn eigen situatie. ’s Avonds in bed komt de bezorgdheid eruit: het kind wil niet op vakantie, want ‘stel je voor dat ook op onze auto een boom valt, zijn we dan allemaal dood?’ Of ‘kan het ook hier gebeuren waar wij wonen?’ In feite is er vooral sprake van behoedzaamheid, omdat het kind weet wat er allemaal kan gebeuren en probeert het gevaar te mijden.

hooggevoelige kenmerken die in het oog springen:

  • intens voelen/beleven
  • snel moe door vele prikkels
  • opmerkzaam
  • elk vreemd geurtje ruiken, subtiel reukorgaan
  • gevoelig voor (hard) of plotseling geluid
  •  intuïtief
  • groot gevoel voor eerlijk/oneerlijk
  • grote fantasie/verbeeldingskracht
  • gevoelig voor sfeer, voor gevoelens van anderen
  • sterk empathisch, zorgzaam
  • extreme, heftige emoties
  • sterke binding met de natuur
  • zeer gevoelig voor pijn
  • afzonderen/alleen willen zijn
  • eerst kijken of iets veilig is alvorens uit te proberen
  • het best presteren zonder ‘druk’
  • voedselovergevoeligheid
  • perfectionistisch
  • kan heel rustig zijn of juist heel druk (met als gevolg verschillende “labels”)
  • slim, creatief, scherpzinnig gevoel voor humor

Voor deze kinderen is het van belang dat deze kwaliteit/eigenschap herkend wordt. Zelf kunnen ze niet beredeneren wat er aan de hand is en voelen zich daardoor ‘anders’. Vaak merk je bij deze kinderen een verhoogd zelfbewustzijn. Ze hebben goed in de gaten dat andere kinderen niet zo zijn en zij wel. Niets zo frustrerend voor een kind als het niet begrepen wordt. Het weet zich geen raad met al die gevoelens en prikkels waarmee het overweldigd wordt. Ouders merken thuis vaak dat het kind boos is of zich afzondert. Op school “passen zij zich aan, thuis komt de ontlading” wordt vaak gezegd.

Boos reageren, stemverheffing of onbegrip zorgt ervoor dat een hooggevoelig kind zich onveilig en onzeker gaat voelen. Zij hebben behoefte aan een veilige, vertrouwde omgeving, dat ze begrepen worden en hun gevoeligheid erkend, zowel thuis als op school. Ze voelen zich het meest op hun gemak bij volwassenen die oprecht en rustig met hen omgaan. Dan durven zij veel meer zichzelf te zijn en verrassen je met hun heerlijke, unieke eigenschappen!

“Willen we deze kinderen helpen, dan dienen we hun gevoelige aard te erkennen, te begrijpen en te accepteren.
Dat is een voorwaarde voor ze om te kunnen zijn wie ze zijn”